Kab Mob Siab B, Kab Mob Ntxim Ntshai, Yuav Tau Tiv Thaiv
(Hepatitis B, Serious Disease, Need To Be Prevented)
Tus sau: Ntxoov Lauj Vaaj
Kab mob siab B (Hepatitis B) yog ib yam kab mob uas ntxim ntshai thiab tsis muaj tshuaj yuav los kho tau. Nws tsim nyog peb Hmoob yuav tau kawm paub kom zoo thiab yuav tau tiv thaiv kom txhob kis rau lwm tus.
World Health Organization (WHO) qhia tawm xyoo 2005 nyob hauv The Global Alliance for Vaccine and Immunization (GAVI) tias nyob hauv ntiaj teb no muaj kwv yees 2 billion tibneeg tau raug tus kab mob siab B, feem coob nws lub cev kov yeej lawm (immune), tabsis tshuav li 360 laab leej (360 million people) ces yeej tau tus kab no mus ib sim neej li lawm (carriers).
Cov tebchaws uas muaj mob kab mob siab B coob tshaj yog nyob rau Southeast Asia, Sub-Sahara Africa, Eastern Mediterranean, south and western Pacific islands, Amazon basin, thiab Caribbeans. Cov tebchaws no 8% rau 10% ntawm cov tibneeg muaj tus kab mob siab B, txhais tau tias 100 leej twg muaj 8 rau 10 leej muaj kab mob siab B.
Centre for Disease Control (CDC) qhia tawm tias xyoo 2005, muaj 4,500,000 leej tibneeg nyob Amelikas mob kab mob siab B. Qhia tau tias peb Hmoob nyob sab Asia tuaj uas muaj tibneeg mob kab mob siab B coob thiab nyob rau Amelikas los kuj muaj txog 4,500,000 leej tibneeg mob kab mob siab B thiab.
Ntawm peb Hmoob ne ho muaj coob npaum li cas uas muaj tus kab mob siab B? Kuj tseem tsis tau muaj tus muab tshawb xyuas, tabsis peb yeej paub tias peb Hmoob muaj coob leej muaj kab mob siab B. Nws yog ib qho dejnum uas peb Hmoob yuav tau los kawm, los qhia, thiab los sib pab tiv thaiv kom tsis txhob mob coob leej ntxiv.
Raws li kuv kev tshawb xyuas, kab mob siab B yog ib yam kab mob (virus) uas nws ua rau tibneeg lub siab mob ua kiav txhab (infectious liver disease). Nws kis thiab nkag rau tibneeg los ntawm ntshav (enter through blood stream) mus rau hauv lub siab. Thaum nws mus txog hauv lub siab ces nws tsim kab mob ntau ntxiv tuaj mus rau yus tej xov ntshav ntxiv.
Thaum kab mob siab B nkag tau rau yus lub siab lawm, yus cov ntshav dawb los tua cov kab mob thiab lub cev tsim ib cov kab (antibodies) los tiv thaiv kom kab mob siab B tsis txhob nkag tau rau lub cev yav tom ntej.
Tej kws tshuaj kuj tsis paub tias yog vim li cas tiag, tabsis 100 leej twg uas kab mob siab nkag tau rau, ces 10 leej cia li tau tus mob mus ib sim neej (be a carrier) vim lub cev kov tsis yeej. Dua li 90 leej ces lub cev kov yeej ces cia li zoo thiab kab mob siab B nkag tsis tau ntxiv rau lawm, uas lawv hu ua immune.
Cov uas tau tus kab mob siab B mus ib sim neej (carriers), ib txhia kuj ua lub neej khov kho (normal life), ib txhia kuj muaj mob siab (liver disease), thiab tom qab 30 rau 40 xyoo ib txhia kuj mob kheesxawj siab (liver cancer) tuag.
Kab mob siab nws muaj ob peb yam, muaj kab mob siab A, B, C, D, thiab E. Cov kab mob siab no puav leej mob rau lub siab, tabsis kab mob siab B thiab C mas yog ob yam uas heev (danger) dua. Yog xav paub zoo, mus nyeem nyob
www.cdc.gov.
Kab mob siab B nkag tau losyog kis tau li cas? Kab mob siab B kis tau los ntawm ntshav (enter into the body by blood), qhia tias yog tus tibneeg ntawd muaj kab mob siab B lawm, koj mus kov tau nws cov ntshav losyog nws cov ntshav lo koj, ces nws kis tau kab mob siab B rau koj.
Kab mob siab B kis tau los ntawm ntau txoj hauv kev, xws li pw ua niam txiv, sib nwj qhov ncauj, sib tuav tes, nqaij to, noj tib rab diav, haus tib lub khob, niam thiab txiv muaj kab mob siab B, noj niam mis, kws kho mob, nurse, tsev kho mob, kws kho hniav, nkaug koob, ntxiv ntshav, mus ncig tebchaws, noj mov restaurants, siv tsev dej, chaw ua haujlwm, phoojywg, tsevneeg, thiab lwm yam.
Vim li hais no, yog peb yuav los mus txuag tias yuav ua kom tsis txhob mus kov tau tibneeg tej ntshav losyog txuag kom tibneeg cov ntshav tsis txhob los lo yus, mas yeej txuag tsis tau li. Mas yog li ntawd, qhov tseemceeb tshaj yog yuavtsum tau tiv thaiv xwb.
Qhov kev tiv thaiv uas tseem ceeb tshaj plaws yog yuavtsum tau mus ntsib nom tswv cov chaw nkaug tshuaj (public health) losyog yus tus kws kho mob (family doctor) kom lawv nkaug cov tshuaj tiv thaiv kab mob siab B rau yus tsev neeg txhia tus tib si. Ua ntej lawv yuav nkaug tshuaj rau yus tsev neeg, lawv yuav tsum kuaj ntshav ua ntej tso.
Cov uas muaj tus kab mob lawm, tsis muaj tshuaj los kho tau lawm. Qhov nws yuav pab tiv thaiv ces yog pab txuag kom nws cov ntshav tsis txhob mus lo lwm tus, tsis txhob muab lub khob nws tab tom haus rau lwm tus haus, tsis txhob muab rab diav nws tab tom noj rau lwm tus noj, vim yog nws qhov ncauj los ntshav ces lwm tus yuav kis tau nws tus mob.
Cov niam thiab txiv uas muaj kab mob siab B lawm, thaum yug tau menyuam tshiab, hais kom kws kho mob tso ntshav kuaj, yog tseem tsis tau muaj kab mob siab B, ces kom lawv nkaug tshuaj tiv thaiv kiag rau.
Yog koj tsev neeg muaj tus muaj kab mob siab B lawm, koj tsis txhob ntshai thiab tsis txhob ntxub nws vim yog koj tsis kov nws cov ntshav losyog nws cov ntshav tsis lo koj ces tus kab mob siab B yeej kis tsis tau rau koj. Tabsis qhov tseem ceeb tshaj plaws, yog koj tsev neeg txhia tus yuav tau nkaug tshuaj tiv thaiv.
Ib qho uas tseem ceeb tshaj plaws uas kuv pom tias peb Hmoob yuav tau sib pab tiv thaiv kab mob siab B, kab mob AIDS, thiab lwm yam kab mob yog peb yuav tau hloov peb kev haus cawv saum rooj noj tshoob thiab tej rooj noj haus loj.
Yuavtsum tau muab cov khob faib kom txhua sawvdaws, nyias hli rau nyias li, nyias haus nyias li, tsis txhob cia sawvdaws haus tib lub khob. Vim yog muaj tus muaj kab mob thiab nws qhov ncauj to los ntshav lo lub khob ces kis tau kab mob rau lwm tus lawm.
Kuv cia siab tias peb tsoom Hmoob yuav sib pab qhia kom sawvdaws mus nkaug tshuaj tiv thaiv, kom cov kab mob siab B tsawg zuj zus ntawm peb Hmoob mus. Vim yog ib yam kab mob uas ntxim ntshai, yeej tsis muaj tshuaj kho tau li lawm, qhov kawg ces saib puas muaj lub siab tshiab los hloov xwb.
Cov kab mob siab B, raws li kuv xav xwb, peb Hmoob hu ua mob txiav thiab mob plab zag. Vim peb Hmoob nyob Lostsuas, muaj coob leej yeej muaj mob txiav thiab muaj coob leej mob plab muaj dej loj loj mam tuag vim lub siab mob kheesxawj thiab tsis lim dej lawm.
Qhia tau tias tej zaum, peb tus kheej, peb tsev neeg, peb cov kwv tij, peb cov neej tsa, thiab peb cov phoojywg twb muaj tus uas muaj tus kab mob siab B lawm. Peb yuav tau los sib pab tiv thaiv kom txhob sib kis ntxiv lawm.
Kab mob siab B yog ib yam kab mob ntxim ntshai (danger). Yog leej twg xav paub zoo ntxiv, cia li mus tshawb nyeem tau nyob hauv ob lub websites